همایون رهبران، استاد دانشگاه بروجرد طی یادداشتی نوشت: بنابر اظهارات اعلامشده از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت آموزش و پرورش، مقرر شده است کلاسهای درس از ابتدای مهرماه بهصورت حضوری برگزار شود.
بازگشت دانشآموزان و دانشجویان به محیطهای آموزشی فرصتی مهم برای تداوم فرآیند تعلیم و تربیت و تقویت ارتباط میان استاد، معلم، دانشآموز و دانشجوست اما در کنار این فرصت توجه به برخی الزامات و اقتضائات فضای اجتماعی کشور نیز ضروری به نظر میرسد.
با توجه به تجربه حوادث و ناآرامیهای گذشته و تمرکز جریانهای معاند بر ایجاد تنش اجتماعی و تشدید شکافهای نسلی و اجتماعی طبیعی است که محیطهای آموزشی نیز در معرض جنگ روانی و شناختی قرار داشته باشند. از این منظر مدارس و دانشگاهها صرفاً محل انتقال دانش نیستند بلکه محیطهایی اثرگذار در شکلگیری نگرش، هویت و رفتار نسل جوان به شمار میروند.
در چنین شرایطی معلمان و استادان دانشگاه نقش مهمی در مدیریت فضای روانی و اجتماعی محیط آموزشی دارند. برخورد منطقی، گفتوگوی سازنده، شنیدن مطالبات و دغدغههای دانشآموزان و دانشجویان و پرهیز از برخوردهای هیجانی میتواند زمینهساز آرامش و اعتماد بیشتر باشد. در مقابل بیتفاوتی یا انفعال در برابر مسائل و شبهات میدان را برای روایتهای نادرست و جهتدهی افکار عمومی در فضای مجازی بازتر خواهد کرد.
یکی از موضوعاتی که میتواند دستمایه دوقطبیسازی قرار گیرد مسئله پوشش و حجاب است. تبدیل یک موضوع فرهنگی و اجتماعی به نزاعی سیاسی و هویتی میتواند شکافهای موجود را عمیقتر کند. بنابراین ضروری است مسئولان آموزشی، معلمان و استادان با رویکردی فرهنگی اقناعی و مبتنی بر گفتگو با این مسائل مواجه شوند و اجازه ندهند اختلافنظرها به تقابل میان دانشآموزان، دانشجویان، خانوادهها و مجموعه آموزشی تبدیل شود.
در این میان فضای مجازی و جنگ رسانهای و شناختی یکی از مهمترین متغیرهای اثرگذار بر افکار عمومی است. بسیاری از دانشآموزان و دانشجویان بخش قابل توجهی از اطلاعات و تحلیلهای خود را از شبکههای اجتماعی دریافت میکنند. ازاینرو ارتقای سواد رسانهای، آموزش شیوه تشخیص خبر جعلی، شناخت تکنیکهای عملیات روانی و تقویت قدرت تحلیل مخاطب باید در زمره اولویتهای جدی نظام آموزشی قرار گیرد.
همچنین در چنین شرایطی، روایتگری دقیق، سریع و اقناعکننده اهمیت ویژهای دارد. خلأ روایت رسمی و تأخیر در پاسخگویی به شبهات میتواند باعث شود روایتهای غیرواقعی یا ناقص جای روایت معتبر را بگیرد. دستگاههای آموزشی و فرهنگی باید ضمن پرهیز از برخوردهای شتابزده در ارائه اطلاعات صحیح و پاسخ به پرسشها و ابهامات نسل جوان فعالتر عمل کنند.
نکته پایانی، توجه به پدیدهای است که میتوان از آن به عنوان دومینوی امتیازگیری یاد کرد به این معنا که گاهی برخی مطالبات یا فشارها با طرح نگرانیهایی نظیر امنیتی شدن فضای کشور دنبال میشود و در صورت عقبنشینیهای غیرمحاسبهگرانه یا تحلیلهای نادرست ممکن است مطالبهای محدود به سلسلهای از مطالبات جدید تبدیل شود.
البته مرزبندی میان تأمین امنیت و ایجاد فضای امنیتی ضرورتی انکارناپذیر است. حفظ آرامش محیطهای آموزشی به معنای نادیده گرفتن حقوق دانشآموزان و دانشجویان یا محدود کردن گفتوگو نیست بلکه برعکس امنیت پایدار زمانی شکل میگیرد که در کنار قانونمداری امکان گفتوگو، پرسشگری، شنیدن نقدها و پاسخگویی مسئولانه نیز وجود داشته باشد.
اکنون که سال تحصیلی جدید در آستانه آغاز است، بهترین رویکرد نه انفعال است و نه برخوردهای هیجانی است بلکه هوشیاری، گفتوگو، اقناع، قانونمداری، تقویت سواد رسانهای و مدیریت هوشمندانه فضای روانی است.
مدارس و دانشگاهها باید محیطی امن، آرام و پویا برای علمآموزی و گفتگو باشند محیطی که در آن مسائل اجتماعی پیش از آنکه به بحران تبدیل شوند با عقلانیت و تدبیر مدیریت شوند.
انتهای خبر/
