استاد دانشگاه بروجرد طی یادداشتی نوشت: جنگ شناختی؛ نبردی خاموش برای تسخیر ذهنهادر گذشته، قدرت نظامی، تعداد نیروها و تجهیزات پیشرفته تعیینکننده نتیجه جنگها بود، اما تحولات امنیتی جهان نشان میدهد که میدان نبرد در قرن بیستویکم دیگر تنها به زمین، دریا، هوا یا حتی فضای سایبری محدود نیست.
امروز، مهمترین عرصه تقابل، ذهن انسان است.ائتلاف ناتو در سال ۲۰۲۰ پنج حوزه اصلی جنگ شامل زمین، هوا، دریا، فضا و فضای سایبری را بهعنوان عرصههای نبرد معرفی کرد، اما در ادامه، حوزهای جدید با عنوان «جنگ شناختی» به این فهرست افزوده شد؛ موضوعی که نشان میدهد قدرتهای جهانی بیش از هر زمان دیگری بر تأثیرگذاری بر افکار، ادراکات و تصمیمات ملتها تمرکز کردهاند.
در مقالهای با عنوان «مقابله با جنگ شناختی؛ آگاهی و تابآوری» که در نشریه تخصصی NATO Review و توسط پژوهشگرانی از دانشگاه جانز هاپکینز و امپریال کالج لندن منتشر شده، جنگ شناختی بهعنوان یکی از مهمترین تهدیدهای آینده معرفی میشود.
در این نوع جنگ، هدف تنها تغییر نظر افراد نیست؛ بلکه تلاش میشود شیوه اندیشیدن، تحلیل کردن، تصمیمگیری و حتی رفتار مردم دگرگون شود.
جنگ شناختی با بهرهگیری از رسانهها، شبکههای اجتماعی، عملیات روانی، روایتسازی، شایعهپراکنی، تحریف واقعیت، تولید اخبار جعلی و ایجاد دوگانگیهای اجتماعی، ذهن مخاطب را هدف قرار میدهد.
در این نبرد، گلولهای شلیک نمیشود، اما اعتماد عمومی، امید اجتماعی، هویت ملی و سرمایه اجتماعی بهتدریج مورد حمله قرار میگیرد.
خطرناکترین ویژگی جنگ شناختی آن است که جامعه ممکن است بدون آنکه متوجه باشد، در مسیر خواستههای دشمن حرکت کند.
اگر این جنگ با موفقیت پیش برود، اراده جمعی برای مقاومت تضعیف میشود، انسجام ملی آسیب میبیند و جامعه، بدون اشغال نظامی، دچار فرسایش درونی خواهد شد.
برخلاف جنگهای کلاسیک که آثار آنها بهسرعت قابل مشاهده است، جنگ شناختی آرام، تدریجی و بلندمدت عمل میکند.
برنامهریزی برای این نوع عملیات ممکن است سالها و حتی دههها ادامه داشته باشد تا تغییرات موردنظر در نگرش و رفتار نسلها شکل بگیرد.در چنین شرایطی، مهمترین ابزار مقابله با جنگ شناختی، افزایش سواد رسانهای، تقویت قدرت تحلیل، ارتقای آگاهی عمومی، حفظ وحدت ملی و مراجعه به منابع معتبر خبری است.
جامعهای که قدرت تشخیص حقیقت از دروغ را داشته باشد و در برابر موج شایعات و عملیات روانی هوشیارانه عمل کند، کمتر در معرض آسیبهای این نبرد خاموش قرار خواهد گرفت.
امروز، پیروزی در بسیاری از جنگها نه با تصرف سرزمینها، بلکه با تسخیر ذهنها رقم میخورد؛ از همین رو، شناخت ابعاد جنگ شناختی و تقویت تابآوری فکری جامعه، ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ امنیت ملی در عصر جدید به شمار میرود.
